Người xưa đốt hương gảy đàn, “đàn hương” có lợi ích gì đối với con người?

Cập nhật gần đây: 28/07/2025

Tác giả: Hồ Nãi Văn (Bác sĩ Đông y Đồng Đức Đường Thượng Hải Đài Bắc)

Trong phim cổ trang thường thấy một cảnh: khi văn nhân gảy đàn, bên cạnh thường đặt lò “xông hương”. Lịch sử sử dụng hương ở Trung Quốc đã có từ lâu đời, hầu như nhà nào cũng dùng hương. Trong đó, “đàn hương” từ xưa đã được xem là hương liệu và dược liệu quý. Nó có công dụng tuyệt vời gì? Tại sao người thuộc mọi tầng lớp đều yêu thích nó?

Trong “Tam Quốc Diễn Nghĩa” có một đoạn “Không Thành Kế”. Kể về việc Tư Mã Ý dẫn 150.000 quân tấn công thành, lúc này chỉ có 2.500 quân phòng thủ, nhưng Khổng Minh vẫn thong dong “khoác áo hạc, đội khăn lụa, dẫn theo hai đồng tử mang theo một cây đàn, ngồi tựa lan can trước lầu địch trên thành, đốt hương gảy đàn.” Với một “thành không” không có quân phòng thủ, đã đánh lừa được đại quân của Tư Mã Ý. Trong chiến tranh, mọi việc phải chu toàn và còn phải có thời gian rảnh rỗi mới có thể vừa đốt hương vừa gảy đàn, nhờ vậy đã lừa được Tư Mã Ý vốn thông minh cả đời.

“Tùng Phong Thuyết Dịch” ghi lại câu chuyện về việc đốt hương tránh được lây nhiễm dịch bệnh: “Tùng Phong nói: Nhà tôi từng có hơn mười người mắc bệnh dịch, lây nhiễm cho nhau. Tôi hàng ngày ở bên người bệnh, ăn uống ít, lo lắng ngày đêm không cần phải nói, nhưng cuối cùng không bị lây nhiễm. Tình cờ một ngày, tôi vào một nhà có dịch, lập tức bị bệnh, tìm nguyên nhân không ra, bèn nhớ lại lúc cả nhà bị bệnh, tôi bận rộn suốt ngày, đêm về ở một mình trong phòng, đóng cửa đốt một miếng hương giáng chân, có lẽ nhờ đó mà được bình an chăng.”

Giáng chân hương, đàn hương, trầm hương… là những loại gỗ không chỉ tự thân có mùi thơm mà khi đốt cháy, khói tỏa ra cũng có hương thơm. Văn nhân nhã sĩ Trung Quốc thời xưa thường có động tác “tựa lan can mà ngồi, đốt hương gảy đàn” như Khổng Minh, điều này có tác dụng làm tĩnh tâm. Các thầy thuốc Đông y thời xưa phát hiện ra rằng khói thơm từ việc đốt những loại gỗ này không chỉ có tác dụng an thần, nuôi dưỡng tâm hồn mà còn có hiệu quả phòng bệnh và chữa bệnh.

Hương liệu có nguồn gốc từ thảo mộc, gỗ và động vật, được sử dụng khá nhiều trong giới tôn giáo và tu luyện.

Đàn hương, trầm hương được sử dụng nhiều ở phương Đông, chẳng hạn như ở Trung Quốc, Ấn Độ và các vùng có đức tin mạnh mẽ vào Phật giáo, Đạo giáo, trong khi xạ hương có nguồn gốc từ động vật đôi khi được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo phương Tây.

Đàn hương có bạch đàn, tử đàn với công dụng khác nhau

Lý Thời Trân trong “Bản Thảo Cương Mục” viết: “Bạch đàn cay ấm, thuộc thuốc về khí phận; tử đàn mặn lạnh, thuộc thuốc về huyết phận. Bạch đàn có thể điều hòa vệ khí và điều chỉnh tỳ phế, thông lợi vùng ngực; tử đàn có thể hòa dưỡng vinh khí, tiêu tan sưng độc và chữa vết thương kim loại.”

Đàn hương có bạch đàn và tử đàn. Theo quan niệm y học cổ truyền, màu trắng vào phổi, màu vàng vào tỳ, màu đỏ vào tim, màu tím vào huyết. Vì vậy, bạch đàn là thuốc thuộc khí phận, vào tỳ và phổi nên điều hòa tỳ và phổi, có lợi cho vùng ngực; còn tử đàn là thuốc thuộc huyết phận, chữa sưng độc ngoại khoa và vết thương do dao búa.

Tính dược và công dụng của đàn hương

“Bản Thảo Cầu Chân” mô tả tính dược và công dụng của đàn hương cơ bản giống với “Bản Thảo Cương Mục”, nhưng cho rằng nó có tác dụng dẫn vị khí đi lên; còn cho biết, dùng nó để xông hương có hiệu quả “trong lành dễ chịu”. “Bản Thảo Bị Yếu” còn nói nó “khử tà ác”, và còn được gọi là “thuốc quan trọng để điều khí”. “Tà ác” chính là khí tà và khí ác, như phong tà, hàn tà, thấp khí, mốc v.v.

“Bản Thảo Phát Huy” nói đàn hương có thể chữa bệnh “chủ trị tâm phúc hoắc loạn trúng ác”, và có thể “dẫn vị khí đi lên, giúp ăn uống”. “Bản Thảo Bị Yếu” còn đề cập đến “nội điển”.

Có một cách nói rằng, “nội điển” chính là kinh điển Phật giáo do Đức Phật Thích Ca Mâu Ni thuyết giảng. Nội điển nói, bôi chiên đàn lên thân có thể trừ “nhiệt não”. Vương Ngang giải thích: “Khởi lên dục niệm bên trong, cũng gọi là nhiệt não.” Nói về xông hương, hầu hết có khả năng “trợ dâm hỏa”, chỉ có đàn hương không gây ra dâm hỏa, vì vậy Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đốt đàn hương để xông.

Chống chỉ định đàn hương: Người âm hư hỏa vượng không nên dùng

Đỗ Bảo trong “Đại Nghiệp Lục” đã nói về lợi ích của đàn hương, có thể làm “đàn hương ẩm”, giải khát và còn bổ ích. Nó có thể dùng để chữa bệnh, nhưng cũng sẽ “động hỏa hao khí”, do đó người âm hư hỏa vượng không nên sử dụng. Nguyên văn: “Đời Tùy có Thọ Thiền sư tinh thông y thuật; làm ngũ hương ẩm cứu người, trầm hương ẩm, đàn hương ẩm, đinh hương ẩm, trạch lan ẩm, cam tùng ẩm, đều lấy hương làm chủ. Thêm vào các thuốc khác, có vị và giải khát, kiêm bổ ích cho người. Nhưng thứ này động hỏa hao khí. Người âm hư hỏa vượng tuyệt đối kiêng kị.”

Âm hư hỏa vượng là gì? Năng lượng của cơ thể chia thành hai phần âm và dương, năng lượng âm dương phải ở trạng thái cân bằng, khi âm dịch trong cơ thể không đủ, phần dương sẽ trở nên thịnh vượng quá mức, dương này không phải là dương khí tốt bình thường, mà là một loại hỏa khí không tốt cho cơ thể. Thường thì thức khuya ngủ muộn (hoặc mất ngủ kéo dài) sẽ làm hao tổn âm khí quá độ, dẫn đến âm hư hỏa vượng (ban ngày dưỡng dương, ban đêm dưỡng âm).

Ngoài ra, các triệu chứng của phụ nữ mãn kinh như rối loạn mãn kinh, bồn chồn, lo âu, mất ngủ, bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, đều là các triệu chứng do âm hư hỏa vượng gây ra.

Đàn hương “tránh tà khí” không phải mê tín

Đàn hương có thể tránh tà khí không? Câu trả lời là khẳng định.

Việc nói đàn hương có thể tránh tà khí không phải là mê tín. Nhiều vị thuốc Đông y có mùi thơm, và phần lớn các loại thuốc có mùi thơm đều có tác dụng tránh tà khí, ví dụ như “hoắc hương”, có thể điều chỉnh những khí không chính. Khí không chính chính là tà khí, là khí có hại cho cơ thể con người, ví dụ như vào mùa xuân đáng lẽ phải ấm áp nhưng lại xuất hiện lạnh hoặc nóng bức bất thường. Trong các loại khí không chính, nổi tiếng nhất là “hỏa loạn”; sách y học cổ nói đây là bệnh do khí “huy hoắc loạn độ” tạo thành.

Đông y cho rằng khi chính khí trong cơ thể không đủ, sẽ dễ bị tà khí xâm nhập và gây bệnh; do đó có phương pháp chữa bệnh “phù chính khử tà”. Có bác sĩ chủ trương trước tiên khử tà rồi mới phù chính, có người lại chủ trương trước tiên phù chính rồi mới khử tà; cũng có người chủ trương đồng thời phù chính khử tà, có khi phù chính nhiều hơn một chút và khử tà ít hơn một chút, có khi khử tà nhiều hơn một chút và phù chính ít hơn một chút.

Đông y chia tà khí thành hư tà, thực tà, tặc tà, vi tà, chính tà, v.v.

“Tùng Phong Thuyết Dịch” kể về việc mỗi ngày đốt hương Giáng Chân, may mắn tránh được sự xâm nhập của dịch bệnh. Thời xưa có nhiều “phương thuốc tránh dịch”, cách chế tạo là nghiền thành bột đặt vào túi nhỏ, thông qua khứu giác để đạt được hiệu quả phòng bệnh, ví dụ như tác giả đã từng đăng trên báo “Đại Kỷ Nguyên” nhiều năm trước về phương thuốc cổ không tồi “túi thơm tránh dịch”, được chọn từ “Lý Dược Biền Văn”; ngoài ra còn có túi thơm tránh độc được bán trên thị trường trước và sau Tết Đoan Ngọ mỗi năm; theo cách nói của người xưa, tất cả đều là những thứ có mùi thơm và có thể đạt được hiệu quả tránh tà khí.

Hương được sản xuất từ hóa học

Khoa học đã tiến bộ, mùi hương đàn hương có thể được mô phỏng bằng hóa học hữu cơ. Thường trên xe buýt hoặc các phương tiện giao thông công cộng như tàu điện ngầm, chúng ta có thể ngửi thấy mùi đàn hương nồng nặc, có thể là từ chuỗi hạt phật giáo tẩm mùi đàn hương hóa học mà một số người đeo. Nếu nói rằng những sản phẩm hóa học này có tác dụng tránh tà, thì có lẽ chỉ là chuyện hoang đường mà thôi!

Bài viết được dịch từ: https://www.epochtimes.com/gb/18/1/22/n10079303.htm